Onder grote belangstelling werd in De Schalm de film getoond die in de zestiger jaren in Berkel-Enschot was opgenomen. In die tijd waren Berkel en Enschot nog twee afzonderlijke dorpen die niet veel gemeenschappelijks hadden. Jan van Esch blikt terug op het leven en het onderwijs in Berkel-Enschot.
Zelf ben ik geboren in Berkel. De beelden die daar gefilmd zijn, herken ik vrijwel allemaal. Van de beelden over de Enschotse gemeenschap herken ik veel minder. Dat geldt in nog veel sterker mate voor de mensen die er toen leefden.
De beelden van het onderwijs in die tijd boeien mij het meest. Het onderwijs in Berkel-Enschot vormt een rode draad in mijn leven. Als kleuter ging in naar de bewaarschool in Berkel bij zuster Adolphine. Daarna ging ik naar de jongensschool St Willibrordus. In Berkel zaten de meisjes bij de nonnen op de H. Hartschool, waar tevens de meisjes van het internaat les kregen.
De jongensschool kende drie klassen met telkens twee leerjaren. Het gebouw stond aan de Willibrordusstraat, waar nu het gebouw en de parkeerplaats van Multimate zich bevinden. De beelden van de film zijn gemaakt in het schooljaar 1959-1960, toen ik in de vijfde klas zat. Op de film kom ik als allerlaatste van een grote groep klasgenoten naar buiten lopen. Ik heb in die jaren les gehad van juffrouw Witlox, meester Smeulders, meester Van Hoof, meester de Kort en meester Van de Wijngaart. De laatste drie kan ik me nog goed herinneren. De naam van juffrouw Witlox vind ik terug in mijn oude rapportboekje en Simon Smeulders heb ik een aantal jaren geleden opnieuw ontmoet.
Meester van de Wijngaart, het toenmalige schoolhoofd, heeft een belangrijke rol in mijn leven vervuld. Eerst heb ik les van hem gehad in de vijfde en de zesde klas. Het laatste jaar van mijn opleiding aan de Kweekschool ben ik teruggekomen op de jongensschool als hospitant (stagiaire laatste studiejaar). In september 1969 werd ik door het kerkbestuur benoemd als leerkracht van de tweede en derde klas. In 1973 moest de heer Van de Wijngaart (ik wist toen zelfs zijn voornaam nog niet) om gezondheidsredenen de school verlaten en later zijn functie neerleggen. In 1975 heb ik hem, na een zware en langdurige sollicitatieprocedure, opgevolgd als hoofd der school van de toenmalige Vlashofschool. In 1997 ben ik, na de fusie van Willibrordschool, Vlierakkerschool en Vlashofschool benoemd als directeur van de nieuwe school Berkeloo. Vanaf 1 januari 2010 ben ik stafmedewerker onderwijs van het schoolbestuur Tangent, waaronder ook de scholen van Berkel-Enschot vallen.
In die ruim 50 jaren is er veel veranderd in het onderwijs in Berkel-Enschot. De school in Enschot was altijd al gemengd. Op de film zie je de jongens en meisjes overigens keurig in aparte rijtjes in de klas zitten. Op de film zijn de leerkrachten Coehorst en Verhoeven te zien en het schoolhoofd de heer Bink. Toen ik in 1969 als onderwijzer in Berkel begon, stonden zij nog steeds op de Sint Caeciliaschool.
In Berkel gingen, zoals gezegd, de jongens en meisjes naar twee aparte scholen. Daar kwam in september 1970 een einde aan. Er was 1 schoolbestuur gekomen voor geheel Berkel-Enschot, dat los stond van de parochiebesturen. Dit bestuur hervormde het onderwijs in Berkel. Het gebouw van de meisjesschool werd bestemd voor de jongens en meisjes van Berkel met behoud van de naam H. Hartschool (nu Klein Berkeloo). De leerkrachten van de jongensschool verhuisden naar een nieuw gebouw, de Vlashofschool, aan de Durendaelweg (nu kinderdagverblijf van Humanitas). Hier kregen kinderen les die in de nieuwe wijken kwamen wonen. De grens liep over het midden van de Dom S. Dubuissonstraat en werd dwingend voorgeschreven.
Berkel-Enschot groeide tussen 1965 en 1980 van ongeveer 3000 inwoners naar ruim 8000 inwoners. Er kwamen nieuwe scholen bij. Begin jaren '70 verrees aan de Beukendreef De Dolfijn en in de wijk Vlierakkers werd een grote school gebouwd, de Vlierakkerschool. Al deze scholen waren katholiek, terwijl er ook behoefte was aan ander onderwijs. Rond 1980 startte Rennevoirt op de zolder van Boerderij Denissen, een bijzonder-neutrale school met een Jenaplan-concept, waarna ze verhuisden naar de huidige locatie.
Na het opheffen van de Dolfijnschool en de fusie van 3 scholen gaan nu de kinderen van Berkel-Enschot naar de Caeciliaschool, naar Rennevoirt of naar Berkeloo. Vanuit mijn functie bij Tangent heb ik nog regelmatig contact met de directies en een aantal leraren van deze scholen. Per 1 augustus 2012 zal er een einde komen aan mijn onderwijsloopbaan en zal ik het onderwijs in Berkel-Enschot van een grotere afstand gaan volgen.
Er is nu een nieuwe film gemaakt van Berkel-Enschot met oude en nieuwe beelden met veel gelijkenissen en veel verschillen. Ik wil beide films van harte aanbevelen. Deze zijn te zien via de site www.allesvanberkelenschot.nl.