Een goede Brabantse moeder

Een jonge vrouw werd tot ver in de jaren vijftig vóór alles beschouwd als de moeder van haar toekomstige kinderen. De katholieke kerk had grote invloed op de rol van de vrouw, het huwelijk en het gezin van Brabanders. Maar vanaf de jaren zestig veranderde er veel: voor vrouwen, mannen en het instituut huwelijk.

 

Een getrouwde vrouw kon zich in de jaren vijftig doorgaans helemaal op haar moedertaak storten: zij werkte niet buitenshuis. Dit was voor vrouwen in een overheidsfunctie zelfs wettelijk vastgelegd in een wet uit 1924. Deze wet bepaalde dat alle vrouwelijke ambtenaren - ook onderwijzeressen en leraressen -  op de dag van hun huwelijk werden ontslagen.

 

Eenmaal getrouwd waren de mogelijkheden van een vrouw behoorlijk aan banden gelegd door de handelingsonbekwaamheidwet. Die bepaalde dat getrouwde vrouwen niet zelfstandig een overeenkomst mochten afsluiten, maar alleen met de medewerking van haar echtgenoot. Dit betekende dat getrouwde vrouwen onder andere niet zonder toestemming van hun man geld van de bank konden halen of een verzekering konden afsluiten.

 

Een vrouw diende zich volledig op haar taak in het gezin richten. Een carrière was vaak niet voor vrouwen weggelegd en zij werden hierin ook zeker niet gestimuleerd. Trouwen en kinderen krijgen was de norm, een carrière als huisvrouw het streven.


De beide wetten werden in 1956 afgeschaft. Dit leidde in Brabant niet meteen tot grote veranderingen. Want de traditionele rolverdeling van de vrouw in huis en de man als kostwinnaar van het gezin werd niet afgeschaft; de norm bleef voorlopig behouden.


De katholieke kerk stimuleerde deze rolverdeling en vooral de komst van kinderen. De kerk wees voorbehoedsmiddelen, die overigens niet zo makkelijk als tegenwoordig te krijgen waren, af. Eenmaal getrouwd, dan juichte de kerk de ‘natuurlijke gezinsplanning’ toe: hoe meer kinderen, hoe beter. Pasgetrouwde stellen kregen van de kerk een boekje, 'huwelijksonderricht voor katholieke echtgenoten',  waarin de regels en plichten van een huwelijk stonden beschreven. Aan de orde kwam onder meer de huwelijksplicht, de doeleinden van een huwelijk en de houding tegenover gezinsuitbreiding. De kerk wees alle 'tegennatuurlijk vormen van kinderbeperking' af, zoals periodieke onthouding en coïtus interruptus ('voor het zingen de kerk uit'). Ook dit kwam uitgebreid aan bod in het boekje. 

 

Er stond een pasgetrouwd stel niets in de weg om kinderen te krijgen, behalve de natuur zelf. Werkte de natuur niet mee en lieten kinderen op zich wachten, dan was het niet ongebruikelijk dat de pastoor aan de deur kwam om te vragen of er misschien al een kindje werd verwacht ..? Veel mensen vonden dit vervelend, maar konden er niets aan doen. Want de pastoor sprak je niet tegen.


Ook de moraal werd door de kerk bepaald: seks was alleen toegestaan binnen het huwelijk, met als doel de voortplanting. Zwangerschappen hoorden erbij, maar een dikke buik hoorde gecamoufleerd te worden en je baby voeden, deed je in de privacy van je eigen huis.


In de jaren zestig verloor de katholieke kerk zijn invloed op de Brabantse samenleving. De seksuele revolutie zorgde voor een lossere seksuele moraal – seks voor het huwelijk werd steeds meer geaccepteerd - en de man-vrouwrollen veranderden: meer vrouwen gingen werken en van de mannen werd verwacht dat zij ook hun steentje bijdroegen in de opvoeding van de kinderen en in de huishouding.


De anticonceptiepil – in 1962 geïntroduceerd door een bedrijf uit Oss - zorgde ervoor dat vrouwen zelf konden kiezen of en wanneer ze zwanger wilden worden. Dit ging niet zonder slag of stoot door de afwijzende houding van de kerk tegen voorbehoedsmiddelen. Maar toen bisschop Bekkers van Den Bosch in 1963 zei dat de omvang van een gezin door de ouders moest worden bepaald, en niet door de kerk, zagen veel katholieken dit als toestemming om de pil te gebruiken, wat dan ook op grote schaal gebeurde. 'Iets lekkers van Bekkers' werd de pil in de volksmond genoemd, met een knipoog naar de bekende reclameslogan van frikadellenfabrikant Beckers. 

 

Kinderen krijgen werd bovendien niet meer iets dat alleen voor getrouwde stellen was weggelegd. In de jaren zeventig dienden de BOM-vrouwen zich aan. Deze Bewust Ongehuwde Moeders wilden wél een kind, maar geen man. Deze keuze en andere nieuwe keuzes werden door een steeds groter deel van de bevolking geaccepteerd. Bovendien was het voor vrouwen beter mogelijk om een kind alleen op te voeden, omdat zij voor hun inkomen niet meer afhankelijk waren van een echtgenoot. Ook wanneer vrouwen geen werk hadden, waren zij dankzij de in 1963 ingevoerde Algemene Bijstandswet verzekerd van een minimuminkomen.


Het gevolg was dat in de moderne samenleving het aantal kinderen per gezin daalde. Ook in Brabant, waar ontkerkelijking later inzette dan in de rest van Nederland, maar waar men voortaan ook zelf de grootte van het gezin bepaalde.  

 

Lees hier een interview met Berthe Jansen, dochter van de Bom-vrouw Cecile Jansen.

 

Lees op de website van Spunk een artikel over de kinderen van BOM-vrouwen. Hoe kijken zij terug op hun jeugd zonder vader?

 

Foto's


Reacties

Er is 1 reactie

Kee van Vlodrop
26 jul 17:04
Een hele verandering ten goede. Ik had een vriendinnetje die hadden 17 kinderen, drie slaapkamers en en teil in de keuken, om af en toe afgesopt te worden. Niet allemaal tegelijk a.u.b.
Vakantie? Nooit van gehoord.Kijk,daar was moederdag nou leuk voor.Niet voor ons moeders van deze tijd met wasmachine, vaatwasser en bad plus douche.Mijn moeder werd de biecht ontzegd omdat ze geen negende kind wilde.Wel eens van "het schuifke" gehoord? Zo`n vrouw werd alle vreugde in het leven ontzegd, da`s wat anders dan de absolutie.
De kerk liet het afweten dat vind ik.En dat is heel jammer want niet alles was toen slecht.Nu komt er een priesterdie met een oranje voetbal de mis opdraagt Inderdaad: De heilige voetbal!!!
Alsof je daar de kerk weer mee onder de mensen brengt.
DE KERK en de mensen die er deel van uit maken moeten eens echt gaan nadenken.Oprecht en met liefde voor de mensen en hun noden.
 

Baby's in Brabant

Tagcloud

Ga nu naar de website van Erfgoed Brabant
 
X