Afstandsmoeders

De normen in de jaren vijftig en zestig waren duidelijk: eenmaal getrouwd, dan hoorde je kinderen te krijgen. Kreeg je als ongetrouwde vrouw een kind, dan was je een ‘gevallen meisje’ en werd je de schande van de familie. Lange tijd was de opvatting dat deze vrouwen de gevolgen van hun ‘zonde’ moesten dragen, dus dat zij hun kind zelf moesten opvoeden. De zogenaamde afstandsmoeders, zo genoemd omdat zij letterlijk afstand deden van hun kind, werden gezien als ‘moreel lage vrouwen’, op gelijke tree met bijvoorbeeld prostituees. Maar de mening hierover veranderde in de jaren zestig volledig. Een kind ter adoptie opgeven werd nu juist aangemoedigd.

 

Ongetrouwde, zwangere vrouwen konden terecht in opvanghuizen van bijvoorbeeld de katholieke kerk. Hier konden ze bevallen en werden ze tijdens de kraamtijd verzorgd. In Breda stond bijvoorbeeld vanaf 1924 Moederheil, onder toezicht van de Kleine Zusters van de Heilige Jozef. In 1948 was Moederheil het grootste opvanghuis van Nederland. In dat jaar alleen begeleidden de nonnen 101 ongehuwde moeders en werden in de kraamkliniek 897 baby’s geboren.

 

De ongetrouwde moeders waren een schande voor de omgeving. De psychiater H.F. Heijmans verwoordde het in 1964 als volgt: “De (aanstaande) niet-gehuwde moeder handelt niet volgens de normen die de maatschappij stelt, zij wordt zwanger buiten de huwelijksverhouding om en ondermijnt zo de algemeen geaccepteerde gezinsstructuur.” Maar veel mogelijkheden om een zwangerschap te voorkomen of af te breken hadden niet: voorbehoedsmiddelen waren nauwelijks te krijgen, abortus was illegaal en bovendien levensgevaarlijk, want uitgevoerd door amateurs zonder enige medische opleiding. Je kind ter adoptie opgeven was tot 1956 ook wettelijk niet mogelijk. Via doktoren, priesters, verloskundigen of familie kon een baby soms terecht bij een kinderloos stel, maar deze oplossing werd – net als ongetrouwd zwanger raken – gezien als zondig.

 

Een sterke lobby van pleegouders en de wens om een einde te maken aan ondoorzichtige afstandspraktijken leidde in 1956 tot de invoering van de adoptiewet. De opvattingen over afstand doen van je kind veranderden eveneens in de loop van de jaren vijftig. Zou het voor een kind niet beter zijn om twee ouders te hebben, in plaats van alleen een ongetrouwde moeder? De positie van een alleenstaande moeder was bijzonder moeilijk: zo was kinderbijslag tot 1951 alleen bestemd voor gehuwde ouders, en kregen alleenstaande moeders tot de invoering van de bijstandswet in 1965 geen enkele vorm uitkering.

 

De mening van hulpverleners, overheidsinstanties en de algemene opinie sloeg begin jaren zestig compleet om. De nadruk lag niet meer op de plicht van de moeder om haar kind op te voeden. Adoptie werd nu juist gezien als een positieve oplossing van een probleem. Het enthousiasme van de hulpverleners voor adoptie ging zo ver, dat veel ongetrouwde moeders zelfs werden aangemoedigd hun kind ter adoptie op te geven. Onder druk van hulpverleners en families kozen veel vrouwen ervoor hun kind ter adoptie op te geven, waar velen achteraf spijt van kregen.


In de jaren zeventig had de betere toegang tot voorbehoedsmiddelen en de legalisering van abortus ertoe geleid dat het aantal afstandsmoeders eind jaren zeventig afnam. In dezelfde periode bleek dat veel van de 25.000 vrouwen die hun kind ter adoptie hadden opgegeven, hier moeite mee kregen. Zij wilden weten hoe het met hun kind ging. Ook de afstandskinderen bleken meer dan eens op zoek te gaan naar hun biologische moeder. Adoptie werd niet langer gezien als dé oplossing bij een ongewenste zwangerschap. Tegenwoordig krijgen moeders en vaders betere begeleiding bij het maken van een keuze in het geval van een ongewenste zwangerschap. Of het nu gaat om adoptie, abortus of de keuze om zelf het kind op te voeden. 
 

Lees hier het verhaal van Gerard Maas. Hij werd geboren in kraamkliniek Moederheil in Breda. 

 

Bekijk hier de aflevering van Andere Tijden over afstandsmoeders

 

Foto's


Reacties

Er zijn al 15 reacties

Christian Giesen
10 aug 23:12
Wie heeft ooit iets gehoord over een soortgelijke kraamkliniek
op de Baronielaan?
 
Pascale van der Weg
18 aug 13:36
Ik ben geboren in Moederheil (het latere Valkenhorst) in 1964. Mijn moeder heeft mij dit nooit verteld; ik heb het gehoord van een tante. De nonnen hebben toen ik geboren was, op mijn moeder ingepraat om mij maar vooral af te staan, want een alleenstaande ongehuwde moeder kon toch nooit voor 'n kind zorgen. Ze heeft hier niet naar geluisterd en heeft mij meegenomen. Ze heeft het daarna niet gemakkelijk gehad, op verschillende fronten. Ik ben tot op de dag van vandaag erg dankbaar dat ze mij gehouden heeft. Ik houd heel erg veel van haar.
 
liever anoniem
26 sep 19:32
Ik ben ook uit dat tehuis ook in 1964 geboren maar dan wel afgestaan. mijn biologische moeder heeft mij nooit gezien, omdat het niet mocht. En uit de papieren bleek dat ze mij terug wilde enkele maanden later. maar een maatschappelijk werkster heeft haar toen uitgelegd wat de kosten waren als de baby in moederheil moest verblijven, ze heeft er toen maar vanaf gezien, dat geld had ze niet.
 
Peter
31 okt 22:08
Ik ben er ook geboren. Mag ik even opmerken dat ik een intense, heel erg diepe, oerhaat voel tegen dat gigatuig dat al die moeders hun kinderen liet afstaan? Ja, dat mag ik opmerken.
 
Ria vd Berg
20 jan 18:54
Wat betreft de ratten uit het voormalige Moederheil:
Het is zelfs onze plicht om te melden dat dit tuig de ergste straf verdient die er bestaat!!! En dan zeg ik het nog netjes.....
Zo zullen velen (wellicht wij allen), die hier ooit voor het eerst het levenslicht mochten aanschouwen, er over denken.
 
karel Folker
30 jan 18:51
Ook ik ben hier geboren in 1963, tot op de dag van vandaag heb ik mijn biologische moeder nooit ontmoet. Ik heb gelukkig de beste adoptie ouders ter wereld gehad, helaas zijn beide overleden.
Kwam toevallig op deze site, vandaar dat ik nu pas reageer.
 
Linda
19 jun 23:05
Ook ik ben in Moederheil geboren in 1964 en geadopteerd. Mijn biologische moeder heb ik na 20 jaar gezocht en gevonden, heel fijn! Mijn moeder omschreef de plek als Moederhel. Dat zegt genoeg. Er werd een enorme druk uitgeoefend en vele leugens werden verteld. Ik vind het mooi om Pascale te lezen die dankbaar is dat haar moeder haar heeft meegenomen. Ondanks dat we elkaar nu alweer 28 jaar kennen was dat waarschijnlijk voor beiden beter geweest.
 
anonieme vrouw
28 jun 09:11
Ik heb een kind afgestaan begin 80. Toen waren nonnen nog altijd bezig met op je in te praten. Ik ben wel niet van Brabant, maar het was zo overal in Belgie. Nu ik m'n adoptiekind heb gevonden, maar hij niet met me wenst te spreken, begrijp ik hoe hard gemanipuleerd mensen kunnen worden. Ik, door indertijd te luisteren naar anderen hun woorden " je bent er niet klaar voor, je bent zonder man...niet getrouwd, wat zullen de mensen zeggen, er is geen geld. Wat doe je ons allemaal aan. Wat een verdriet breng je ons, zal ik het wel opvoeden, je mag het niet zien dat is het beste, je mag niet weten of het een jongen of een meisje is.." en(maar dan daarna jaren en jaren zelfhartverscheurend verdriet te hebben en een gebroken hart, maar wie kan dat nu schelen?En het is geheim dus die pijnen kunnen niet aan bod komen)en dan m'n zoon die het verdriet van de adoptieouders niet wil veroorzaken, door mij te ontmoeten.. omwille van het idee dat dit een verwarring zou meebrengen. Lieve wereld, laat ons gewoonweg houden van elkaar! Aub!!!
 
ongehuwde moeder
28 aug 01:23
Ik zat in 1969/was 18 jaar, in Moederheil; heb er ongeveer 2 mnd. gezeten. Mijn dochter werd aug.69 geboren en ik heb de juiste, eigen keus uiteindelijk mogen maken en mijn ouders de keus gegeven: we komen samen naar huis en anders niet.. Ook van mij werd aanvankelijk verwacht dat ik afstand deed maar heb nooit een grote druk ervaren. Ik hield het: klaar...wat iedereen er ook van vond...mijn ouders zijn overstag gegaan.

De nonnen/ begeleiders waren helemaal niet zo erg in mijn herinnering en ik heb er een goede tijd gehad. Alle vrouwen zaten in het zelfde schuitje. Elkaar verwijten maken was er dan ook niet bij. Er werd met respect naar elkaar gekeken en er werd van alles georganiseerd voor de meiden. Een van de meiden had de enkele geboortekaartjes die ik had gekocht met de hand geschreven zodat ik alleen de datum en naam er in hoefde te zetten. Na de bevalling kwamen veel meiden me feliciteren en waren lief voor mij.Mijn dochter is 10 dagen na de bevalling met mij naar huis gegaan.

Ik herinner me nog al die wiegjes van baby's, die werden afgestaan, op een rij staan in de babyzaal; die bleven tot 7 mnd en werden dan pas elders geplaatst; weet wel dat er natuurlijk ook veel verdriet gaande is geweest binnen de muren van Moederheil. Ook mocht je binnen 7 mnd nog terugkomen op je beslissing bij afstand doen wn kon je het kind opeisen. En zelf nog na een jaar kon je de beslissing terugdraaien.

Wel ben ik wel eens een medebewoner later tegen gekomen die haar kind (vrijwillig) had afgestaan en daar moeite mee had gekregen. Die vond het moeilijk om mij met een kinderwagen te zien lopen.
Misschien heb ik dan toch geluk bij een "ongeluk" gehad...mijn kind is nog steeds het allerbelangrijkste voor mij. ik heb altijd keihard voor haar en mezelf gevochten.
 
Vroukje Muntjewerff
30 aug 11:31
In verschillende reacties lees ik dat de nonnen in de jaren zestig op de moeders zouden hebben ingepraat om hun kind af te staan. In het boek 'Van Moederheil tot Valkenhorst'lees ik dat de laatste non in 1959 verdween.Herinneringen zijn niet altijd betrouwbaar.
 
Margo van Rossem
14 sep 17:13
Ik ben in januari 1954 geboren in Moederheil. Mijn moeder was zwanger van een man uit Ambon die in 1950 naar Nederland is gekomen.Mijn moeder komt uit een gezin van 13 kinderen. Mijn opa was bakker dus was het schande dat zijn dochter zwanger was op 18 jarige leeftijd. Mijn moeder had ook niet veel goeds te vertellen over Moederheil zij vond de nonnen krengen. Zij werd ook gedwongen afstand te doen van mij en heeft het gelukkig niet gedaan. Ze wilde ook in Breda blijven. Later heeft m'n opa mij en mijn moeder opgehaald. Waar er 13 eten kan 14 er ook nog wel bij. Mijn moeder heeft er altijd onder geleden dat ze in Moederheil heeft gezeten. Ze heeft haar verder leven tot 2009 altijd verbitterd geleefd.Wie heeft mijn moeder gekend ze heette Marie van Rossem. Ik ben ook toevallig op deze site gekomen
 
Oorlogskind
25 sep 09:35
OorlogskindIn 1941 ben ik geboren in Moederheil, en heb daar ruim 3 jaar doorgebracht. Mijn moeder mocht nadat bekend werd dat zij zwanger was niet meer van haar ouders thuis komen. Hierdoor is zij in Breda terecht gekomen. Heeft bij een, in die tijd ruimdenkend gezin een baan gevonden en gekregen,met kost en inwoning. En is toen het zo ver was in Moederheil bevallen. Zover ik weet is er na dat zij te kennen heeft gegeven mij absoluut niet te willen afstaan geen druk uitgeoefend om dit wel te moeten doen. Dit zijn voor haar geen gemakkelijke jaren geweest. Met haar baan van meer dan 48 uur per week verdiende zij ƒ 22,50 per maand. Hiervan moest zij ƒ15 per maand aan Moederheil betalen,voor mijn verblijf daar.En al haar weinige vrije tijd ook aanwezig moest zijn om in de verzorging bij te dragen. Ongehuwde moeders in die tijd, die er voor mochten kiezen het kindje te houden (wat natuurlijk het allerbeste was)gingen een zeer zware en onzekere toekomst te gemoed. En moesten veel onbegrip vanuit de buitenwereld overzich heen laten komen. Zoals mijn moeder zullen er vele geweest zijn, met onbeschrijfbare problemen. Maar na regen komt zonneschijn. Helaas niet voor de Moeders die gedwongen werden anoniem hun kindje af te staan. Zij zullen hun leven lang dit gemis met zich mee moeten dragen. Vanwege dat Riet Monteyne in 1994/1995 tot de hoogste instantie geprocedeerd heeft om de identiteit van haar vader te achterhalen, met zelfs als drukmiddel een hongerstaking. (Deze gegevens bevonden zich, en vele andere in het archief van Moederheil, die zelfs dreigde ze te vernietigen i.p.v. beschikbaar te stellen). Heeft de Hoge Raad beslist in het voordeel van verzoekster. Hierdoor ging ook dit archief voor mij open, en heb met deze gegevens ook mijn biologische vader kunnen achterhalen.
 
bloem
11 okt 14:47
Ik ben in 1974 geboren in Valkenhorst, maar dit was toch ook een kraamhuis voor gehuwde vrouwen?
 
Wim Arts
31 aug 20:48
Als Bevrijdingskind ben ik eind 1945 in Moederheil geboren. In de jaren `90 heb ik van een gedeelte van mijn dossier een kopie. Nu beweert men dat het andere deel vernietigd is. Wie heeft dezelfde ervaringen opgedaan.

Wim Arts
Klein Brabant 70
4707 DR Roosendaal
www.acwa.nl
 
katrien blijheid
30 sep 22:34
Er wordt vaak lelijk gedaan over de nonnen. Wat ik schandalig vind is dat je eigen ouders je daar wegstoppen omdat een ander niet mocht weten dat je een kind kreeg.
 

Baby's in Brabant

Tagcloud

Ga nu naar de website van Erfgoed Brabant
 
X