Verzuiling, ontzuiling en ontkerkelijking

Nederland was al snel na de Tweede Wereldoorlog weer net zo verzuild als voor de oorlog. In het overwegend katholieke Brabant was in 1947 de katholieke zuil groot en invloedrijk. Maar ook protestante, socialistische en liberale zuilen waren vertegenwoordigd. Voor álle Brabanders gold in de jaren zestig dat ontzuiling en ontkerkelijking veel veranderingen in petto hadden.


Dat Brabant één grote katholieke zuil was, is een mythe. Volgens historicus Arnoud-Jan Bijsterveld is Brabant eigenlijk nooit helemaal katholiek geweest. Er waren zelfs gemeenten die bijna volledig protestants waren, zoals Woudrichem of Werkendam.


De kerken, katholiek en protestants, waren grote voorstanders van de verzuilde samenleving. Zij konden hun invloed uitoefenen op de eigen gemeente. Zo werden de ideeën van de kerk over huwelijk, kinderen krijgen en opvoeding goed overgebracht op de gelovigen. Er ontstond een samenleving waarin bijna alles werd gedaan binnen een kring van gelijkdenkende en gelijkgelovenden.


Vanzelfsprekend trouwde een katholieke vrouw met een katholieke man en een protestantse vrouw met een protestantse man. Het was net na de oorlog en in de jaren vijftig nog niet erg gebruikelijk dat een katholieke vrouw met een protestantse man trouwde, laat staan met een ongelovige socialist.


En dat maakte het wel zo makkelijk, eenmaal getrouwd. Want in een gezin was de verzuiling ook doorgedrongen. Kinderen gingen naar een katholieke school. Een katholiek gezin las de Volkskrant, de vrouw een katholiek damesblad en de kinderen een katholiek jeugdtijdschrift. Natuurlijk ging het gezin naar de kerk. Er was een katholieke voetbalvereniging, boodschappen werden gedaan bij de katholieke kruidenier en voor zijn hobby ging de man naar de katholieke kaartclub.


Maar in de jaren zestig bleek de verzuilde samenleving niet sterk genoeg om te blijven bestaan. Mensen stonden meer open voor andere ideeën, kregen moderne opvattingen over geboortebeperking en huwelijk. Niet langer werd er alleen binnen de zuilen getrouwd, en niet langer beïnvloedde een geloof of politieke overtuiging álles binnen een gezin.


Met de ontzuiling in de jaren zestig verloor de kerk niet alleen haar invloed op de samenleving, steeds meer gelovigen haakten helemaal af. Steeds minder mensen bezochten de missen en diensten. In Brabant werd deze trend wat later ingezet dan in de rest van het land. In 1971 was bijna een kwart van de Nederlandse bevolking ongelovig, maar in Brabant was dat maar vijf procent. In de jaren zeventig zette ook in Brabant de ontkerkelijking door.


Dat deze trend doorzette in de jaren die volgden, bleek in 1985. Paus Johannes Paulus II bracht een bezoek aan Nederland en ging speciaal naar bisschopsstad Den Bosch. Tijdens zijn optocht door de Brabantse hoofdstad werd pijnlijk duidelijk hoeveel Brabanders de katholieke kerk hadden losgelaten.


Langs de kant van de weg stond maar een handjevol mensen, terwijl er duizenden mensen waren verwacht. Kardinaal Simonis zei daarover later: ‘Het was unheimisch. Dit was een demonstratieve leegte van de straat’.


De ontkerkelijking van Brabant is inmiddels afgevlakt. Vijfenzestig procent van alle Brabanders noemt zichzelf tegenwoordig katholiek. Een kwart is niet kerkelijk en een op de tien heeft een andere godsdienst, zoals het protestantisme of de islam. 

 

Op 3 juni 2003 wijdde Andere Tijden een aflevering aan het desastreuze pausbezoek van 1985. Bekijk deze aflevering hier

 

Bekijk hier een journaalitem uit 1985 over het bezoek van de Paus aan Nederland en de kritiek die Nederlandse katholieken op de kerk uitten.
 

Video's

  • De paus bezoekt nederland in 1985

Reacties

Er zijn nog geen reacties


Baby's in Brabant

Tagcloud

Ga nu naar de website van Erfgoed Brabant
 
X